اسفناج(Spinach oleraceaea L. ) 1- اصل و قدمت:
اسفناج به صورت خودروSpinacia tetranda در اسیای مرکزی ( ترکستان ، ایران و افغانستان ) می روید که با اسفناج اهلی ) Spinach oleracea L.) قرابت زیادی داشته است . مبداء این گیاه به درستی معلوم نیست . به احتمال قوی اصل ان از ایران است که نام ان نیز به احتمال قوی از زبان فارسی گرفته شده است . اولین بار در سال 674 میلادی در چین از ان استفاده می کردند و نزد رومیان و یونانیان از 2000 سال پیش شناحته شده بود .در قرن 12 به اروپا راه یافت . بعضی ها عقیده دارند که ابتدا در قرن 13 یا 14 به اروپا راه پیدا کرد . Scheewe و همکاران بر این عقیده اند که اسفناج توسط اعراب به شمال افریقا برده شد و توسط مورها (Moors) در قرن 11 به اسپانیا راه یافت. به نظر Ryder کلمه انگلیسی Spinach از کلمه اسپانیای Espinaca مشتق شده است . این گیاه از طریق اسپانیا در سطح اروپای مرکزی انتشار یافت . در اروپا تا قرن 15 با گیاه خودروی به نام Atriplex hortensis رقابت می کرد . بعداً توسط اروپاییان به امریکا برده شد . Girenko تواننست اختلاف اسفناج را با دو گونه هم خویش دیپلوییید ان (Spinacia tetranda ) و ) Spinacia turkestanica) مشاهده کند و به این ترتیب انواع ابتدای ان را در شمال غربی هندوستان ونپال دانست . {پیوست ، غلامعلی }
2- مشخصات گیاهشناسی :
اسفناج متعلق به خانواده چغندر (Chenopodiaceae ) است . گیاهی است یک ساله و روز بلند که پس از سبز شدن تولید برگهای طوقه ای (Rosette ) به این ترتیب که برگها در یک سطح در اطراف ساقه ای به طول چند میلیمتر نزدیک به سطح خاک قرار می گیرند . در طی رشد بعدی این ساقه طویل شده و از ان شاخه های جانبی دیگری از محل اتصال برگهای طوقه ای به ساقه ی اصلی منشعب می شوند و ممکن است از ساقه ی اصلی ساقه های فرعی درجه 1 و2 همراه با شاخه های جانبی درجه 1و2 به وجود ایند . اندازه ی گیاه می تواند بین 8 تا 10 سانتیمتر متفاوت باشد .
ربشه ی اصلی اسفناج عمیق است و می تواند تا عمق 140 سانتیمتری در خاک نفوذ کند . از این نظر می توان این گیاه را در خاکهای شور به خوبی کشت نمود . ریشه های فرعی این گیاه دوکی شکل است و حداکثر تا 60 سانتیمتری خاک پراکنده اند .
برگها در ارقام مختلف دارای رنگ و فرم متفاوتی هستند و به شکلهای تخم مرغی ، بیضوی و یا نیزه ای وجود دارند . کناره برگها می تواند کاملاً صاف و یا دندانه دار باشند . پهنک برگ نیز صاف و یا دارای چین وچروک است . ارقامی که دارای برگهای چین وچروک هستند ، از نظر نگهداری در انبار مناسب ترند زیرا تهویه در انها بهتر صورت می گیرد ولی در عوض به سختی قابل شست و شو هستند . در اسفناج گلهای نر و ماده ممکن است به چند صورت زیر ظاهر شوند .
الف – پایه های که فقط دارای گلهای نر بوده و اغلب دارای کاسبرگ 4 شکافه و 4 پرچم اند . اندازه گیاه کوچک است و نسبت به سایر انواع زودتر گل می دهد .
ب – پایه های که فقط دارای گلهای ماده بوده و دارای کاسبرگ 2 تا 4 شکافه هستند .
ج – پایه های دو جنسی که تعداد گلهای نر نسبت به گلهای ماده زیادتر است .
د – پایه های دو جنسی که تعداد گلهای ماده نسبت به گلهای نر زیادتر است .
بنابراین از نظر پراکندگی ، گلهای نر و ماده می توانند روی یک یا دو پایه قرار گیرند . در ارقام قدیمی گیاهانی که دارای گلهای نر هستند ، برگهای کمتری دارند و زودتر نیز گل می دهند و به همین علت نیز باید زودتر برداشت شوند تا با افت عملکرد همراه نباشد .
گلهای نر بعضی اوقات با برگ و در بعضی مواقع بدون برگ بر روی ساقه گل دهنده ظاهر می شوند . گلهای ماده در محور برگها پنهان هستند ولی گلهای نر به وضوح اشکارند که از بازار پسندی گیاه می کاهد . به همین علت است که کاشت ارقام ماده و یا ارقامی که تعداد گلهای ماده ی ان بیشتر است ارجعیت دارد . اسفناج نر و ماده را از رنگدانه ها و کربوهیدراتهای موجود در گیاه تشخیص می دهند . قند ، کلروفیل و مقدار کاروتین در اسفناج ماده بیشتر از نر است .مادگی دارای یک تخمدان ، یک خامه و 4 تا 6 کلاله است . کلاله ها اغلب دارای انشعاباتی نیز هستند امروزه به کمک اصلاح نژاد توانستند معایب گلدهی زودتر از موعد و و برگدهی کم گیاه نر را از بین ببرند و همانند حصوصیات گیاه ماده کنند ، به طوری که گیاهان دو پایه مانند گیاهان تک پایه محصول تولید می نمایند . گرده افشانی اسفناج به صورت غیر مستقیم است و اغلب با باد صورت می گیرد . پس از عمل لقاح تخمک رشد کرده و تولید میوه ی شکوفا می کند .امروزه دو واریته از این گیاه کشت و زرع می شود :
الف – S.o. var . oleraceae syn var spinosa(Moench) یا اسفناج بذر خار دار که در واقع نوع قدیمی را معرفی می کند و به نظر Krug اسم اسفناج از کلمه لاتین Spina بمعنی خار مربوطه به این واریته است .
ب - S.o. var . inermis (moench) یا اسفناج بذر صاف که اولین بار در قرن 16 میلادی معرفی شد . ارقمی که خار دار هستند ، میوه با پوشش گل رشد کرده و پس از سخت شدن اغلب دارای 2و 3 و یا 4 خار می شوند . از آنجایکه در موقع بذر پاشی با ماشین ، بذر خار دار به سختی از ماشین به زمین می افتد ، کشت های مکانیزه مشکلات زیادی را به همراه دارد . ولی باید دانست که بذر خار در شرایط سخت زمستان معمولاً دارای رشد و نمو بهتری است تا بذر صاف .{پیوست ، غلامعلی }
3- شرایط آب و هوایی
اسفناج محصول نواحی نسبتاً سرد است و در آب و هوای خنک بهتر رشد می کند . به طور کلی اسفناج در مجاورت تابش زیاد افتاب دمای متوسط و هوای مرطوب بهترین نتیجه را می دهد . یخبندان را بیشتر از اغلب سبزیهای دیگر تحمل می نماید . بعضی از ارقام آن حتی در مقابل سرمای تا 7- درجه سانتیگراد نیز مقاوم است . بادهای شدید و خشک به گیاه خسارت وارد می کند . بنابراین نقاطی که دارای اب وهوای معتدل هستند ، و با توجه به این امر که این گیاه دارای دوره رویش نسبتاً کوتاهی است (40 تا 50 روز ) ، می توتن چندین بار در سال اقدام به کشت آن نمود . اسفناج دارای انواع بهاره ، پاییزه و زمستانه است . گرمای زیاد باعث زود به گل رفتن و به بذر نشستن آن می شود . به همین علت است مناطقی که تابستانی گرم دارند ، کشت آن در اوایل و یا اواسط پاییز و یا اوایل اسفند صورت می گیرد ( مانند خوزستان )
- جدول تولید اسفناج در امریکا و کشورهای اروپایی
کشور | هکتار | تن |
آمریکا | 3668 | 31640 |
ایتالیا | 8264 | 105240 |
فرانسه | 5713 | 85410 |
آلمان غربی | 3915 | 56954 |
هلند | 1975 | 45300 |
نقل از : Nonnecke, 1989 |
پس از خاتمه مرحله رویشی ، دوره زایشی در گیاه آغاز می شود . به این ترتیب که شکل طوقه ای برگها در گیاه از بین می رود ، ساقه گل دهنده شروع به نمو کرده و ساقه های جانبی گل دهنده نیز ظاهر می شوند . مرحله زایشی اسفناج تحت تأثیر دو عامل طول روز و گرما هدایت شده و با بهارش افزایش می یابد .
- نور
همان طوری که قبلاً ذکر گردید ، به طور کلی اسفناج گیاهی است روز بلند . بنابر این چنانچه در طول رشد ، مدت روشنایی زیاد باشد بوته اسفناج طی مدت چند هفته گل می دهد . به همین علت است که بذر کشت شده در بهار زود تر گل داده (انواع بهاره) تا بذر که اواخر تابستان و اواییل پاییز کشت می شود (انواع پاییزه وبهاره ) . به نظر Fritz and Stols مرحله بحرانی گل دهی اسفناج در شرایط 12 ساعت روشنایی است که خشکی و گرمای زیاد نیز گلدهی را تسریع می کنند .
اسفناج را در گروه سبزیهای دو پایه (dioecious) طبقه بندی می کنند در صورتیکه این طبقه بندی کاملاً درست زیرا پایه های متفاوتی مثل پایه های نر ، ماده و یا نر و ماده وجود دارند . این گیاه را از نظر گلدهی و جنسیت به صورت زیر طبقه بندی می کنند :
پایه های کاملاً نر فقط گلهای نر تولید کرده ، برگهای بسیار کمی دارند ، زود به گل می نشینند و پس از گلدهی از بین می روند .
پایه های رویشی نر نیز فقط گلهای نر تولید کرده ولی برگهای زیادی دارند و دیرتر از نوع اول به گل می نشینند .
گیاهان ماده که فقط گلهای ماده تولید کرده ، برگهای کاملاً شکل گرفته و دیر وقت به گل می نشیند .
ارقام مختلف اسفناج نیز عکس العملهای متفاوتی نسبت به طول روز نشان می دهند . همان طوری که ملاحظه می شود بعضی ارقام مانند Virtuosa و lndien Thorny حساسیت کمی در مقابل فتوپریود نشان می دهند . این ارقام در روزهای کوتاه نیز به گل می نشینند .در صورتی که در بعضی ارقام دیگر مانند VR و nobel روزهای کوتاه باعث توقف رشد گیاه شده و فقط در مرحله ی رویشی باقی می ماند و در روزهای بلند به گل وبذر می نشیند .{ پیوست ، غلامعلی }
5- دما
علاوه بر طول مدت تابش ، گرما نیز در به گل نشستن اسفناج دخالت دارد . به طور کلی گرمای زیاد ، مرحله رشد و نمو در گیاه را افزایش می دهد ، به طوری که در نهایت افزایش رشد زایشی در واحد زمان ، بیشتر از افزایش وزن برگ در واحد زمان خواهد بود . به عبارت دیگر اسفناج در مجاورت گرمای زیاد به سرعت رشد می کند ولی به زودی هم به گل و بذر می نشیند و در نتیجه مقدار محصول کاهش خواهد یافت . ارقام زودرس در مجاورت افزایش گرما بیشتر از ارقام دیررس عکس العمل نشان می دهند و به همین دلیل برای کشت تابستانه مناسب نیستند . طول روز و گرما علاوه بر اینکه تنظیم کننده رشد زایشی در گیاه هستند ، طول مدت رشد رویشی را نیز تعیین می کنند و به این ترتیب در تشکیل برگها و نهایتاً مقدار عملکرد محصول دخالت دارند . { پیوست ، غلامعلی }
6- بهارش یا ورنالیزاسیون
به گل رفتن اسفناج علاوه بر عوامل نور و گرما می تواند تابع بهارش یا ورنالیزاسیون نیز باشد . بهارش حتی پس از چند روز کاشت بذر یهنی زمانی که دانه ها با جذب آب متورم شده اند ، تأثیر می گذارد ولی شدت این اثر در مراحل بعدی یعنی زمانی که گیاه سبز شود ، بیشتر است . دامنه دمای مؤثر برای گل انگیزی بین 2 تا 8 درجه سانتیگراد قرار دارد . پس از آن دمای بالا گلدهی را افزایش می دهد . سرمای لازم برای بهاره کردن بین 0 تا 5 درجه سانتیگراد طی مدت 8 تا 10 روز تعیین شده است . گیاهانی که بهارش دیده اند ، به مدت یک هفته زودتر از گیاهان عادی به گل می نشیند . در این گونه گیاهان مقدار برگ پایین ولی مقدار بذر بیشتری تولید می گردد . بنابراین عملکرد اسفناج تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار می گیرد که به طور گروهی قابل بحث است و در حال حاضر با توجه به نتایج پژوهش های بدست آمده نمی توان این تلفیق را به طور دقیق مشخص نمود . {پیوست ، غلامعلی }
7- خاک
هرچند که می توان اسفناج را در کلیه زمین ها کشت نمود ولی خاکهای خیلی سبک وخیلی سنگین برای رشد گیاه مناسب نیستند . بهترین خاک مناسب برای اسفناج حد واسط بین این دو و و اراضی نم دار و حاصلخیز است . این گیاه در مقابل زمین های ابگیر ، خشک و PH خاک بسیار حساس است . مناسبترین PH خاک برای این گیاه بین 6 تا 8 است . اسفناج در مقابل PH پایینتر به وضوح عکس العمل نشان داده و نتیجه خوبی نمی دهد . گاهی اوقات در خاکهای قلیایی و خنثی تولید کلروزه می شود . این امر به علت غیر قابل استفاده بودن منگنز در اینگونه خاکها است . در مناطقی که رطوبت و بارندگی زیاد است مانند قسمت های شمالی کشور ، کشت اسفناج در پشته هایی که دارای زهکشهایی به عمق 25 تا30 سانتیمتر است صورت می گیرد .
زمین های عمیق با بافت خوب با هوموس و رطوبت کافی برای اسفناج است . خاکهای سبک فقط برای ارقام زودرس ، کشتهای زمستانه و کشت های مراحل اول سال مناسب است . در این خاکها باید آبیاری تکمیلی و کود کافی را از نظر دور نداشت . بهترین خاک می تواند خاکهای لومی و یا خاکهای معدنی با هوموس کافی باشد . بستر کاشت برای کشت مکانیزه صاف و دارای شیب کم و عاری از سنگلاخ باشد . { پیوست ، غلامعلی }
8- کود
استفاده از کود حیوانی در زمین هایی که از ننظر مواد آلی ضعیف هستند توصیه می شود . در هر صورت باید از کود حیوانی کاملاً پوسیده استفاده شود . چنانچه بخواهیم از کود تازه استفاده کنیم ، باید انرا چند ماه قبل از کاشت به زمین داد زیرا ریشه ی اسفناج در مقابل پاره ای از بیماری های قارچی که باعث پوسیدگی ریشه می شوند حساس است .
کود شیمیای را باید موقعی به زمین داد که در فاصله کوتاه دوره ی رویش در دسترس گیاه قرار گیرد . با توجه به مقدار مواد غذای موجود در خاک معمولاً حدود 120 کیلو N ، 60 کیلو 5P2O و 140 کیلو گرم K2O در هکتار توصیه می شود . همانطوری که گفته شد اسفناج زمین های خنثی تا قلیای را ترجیح می دهد . بنابر این می توان تا 4 هفته قبل از کاشت با دادن کود های آهکی مبادرت ورزید . کود پتاسه را در بهار به شکل کلرید به زمین می دهند زیرا عرضه زیاد کلرید در خاک کاهش جذب ازت را به همراه دارد و در شرایط معمول تولیدی باعث کاهش نیترات در گیاه می شود . معمولاً برای انواع بهاره ، کود شیمیای را یک دفعه قبل از کاشت به زمین می دهند ولی برای انواع زمستانه 3/1 ازت را توأم با تمای کودهای فسفره و پتاسه در اوایل زمستان هنگام کاشت به زمین می دهند و 3/2 ازت باقی مانده را در دو مرحله ی دیکر به صورت کود سرک در اختیار گیاه قرار می دهند . میزان کودهای ازته در عمق 0 تا 60 سانتیمتری خاک باید در رابطه با دو عامل ، مقدار محصول و مقدرا نیترات موجود در برگ مورد بررسی قرار گیرد .{ پیوست ، غلامعلی}
9- ارقام اسفناج
مؤسسات اصلاح بذر همواره کوشش دارند تا ارقامی را که دارای رشد سریع ، مقاوم به سفیدک دروغین ، رنگ سبز تیره و نیز ارقامی که دارای شکل ایستاده ای باشند تهیه و در دسترس باغداران قرار دهند . انتخاب اخیر بیشتر به این علت است که بتوان اسفناج را در سبزیکاری های سطوح بزرگ توسط ماشین های برداشت کنند .
ارقام مختلف اسفناج را بر اساس خاردار بودن یا بی خار بودن بذر ، صاف و یا ناصاف بودن برگها و نیز بر اساس رنگ برگها و انواع بهاره ، پاییزه و زمستانه طبقه بندی می کنند . ارقامی که در ایران کشت می شوند ، اسفناج برگ پهن ورامین و تعداد کمی از ارقام خارجی است . در انتخاب ارقم نکات زیر قابل توجه قرار می گیرد :
- سرعت رشد (سریع بودن رشد ونمو)
- تمایل کم به گل گرفتن
- یکسان ویک اندازه بودن برگها
- تمایل کم به زرد شدن برگها
- کم بودن مقدار نیترات
- مقاومت در مقابل افات وامراض (مخصوصاً در مقابل سفیدک دروغین)
-مقاوم بودن به سرمای سخت زمستان
در کشت گلخانه ای طی زمستان از ارقامی که دارای رشد سریع بوده و در مقابل شدت تابش و دمای کم حساسیتی نمایش نمی دهند ، استفاده می شود . ارقامی که دیر به گل می نشینند و دارای رشد متوسطی هستند در کشت تابستانه از عملکرد بهتری برخورداراند . کشتهای بهاره و پاییزه از نظر خصوصیات فیزیولوژیکی بین دو گروه فوق قرار دارند .
ارقامی که در حال حاضر به بازار عرضه می شوند ، اغلب از انواع یک پایه با تعداد گلهای نر زیادتر ولی از نظر برگدهی و دیر به گل نشستن همانند پایه های با گلهای ماده عمل می کنند . درصد کمی از ارقام موجود دو پایه هستند .بعضی از ارقام نیز دورگ هستند که برگهای یکدستی دارند و از نظر محصول دهی از سایر ارقام ارجح ترند . این ارقام در مقابل هر 3 نسل بیماری سفیدک دروغین اسفناج (Pernospora farinose ) مقاومند . معذالک بذرهای دو رگ به علت هزینه ی زیاد اصلاح نژاد ، همیشه گران هستند . ارقامی که با ماشین برداشت می شوند ، باید ایستاده و دارای دمبرگهای دراز باشند .{ پیوست ، غلامعلی }
10- کاشت ، داشت و بر داشت
بذر اسفناج در موقع جوانه زدن در مقابل گرمای زیاد ، کمبود اکسیژن و آب بسیار حساس است . کمبود اکسیژن معمولاً در زمین های ابگیر و خاکهای رسی به وجود می آیند . جوانه زنی بذر دمای پایین صورت می گیرد . حتی در 0 درجه سانتیگراد . سرعت جوانه زنی بذر در دمای بیش از 15 درجه سانتیگراد کاهش یافته و در مجاورت بیش از 30 درجه سانتیگراد به کلی متوقف می شود . بنابراین برای سبز شدن یکدست بذر در مزارع ،باید در فصولی از سال که دمای هوا پایین و متوسط است ، بذر پاشی کرد . تهویه خاک را نیز که اکسیزن و آب کافی در اختیار گیاه می گذارد ، نباید از نظر دور داشت .
تآثیر دمای خاک بر روی جوانه زنی اسفناج
دما (درجه سانتیگراد) | جوانه زنی (در صد ) | مدت زمان جوانه زنی (روز) |
0 | 83 | 63 |
5 | 96 | 23 |
10 | 91 | 12 |
15 | 82 | 7 |
20 | 52 | 6 |
25 | 30 | 5 |
30 | 30 | 6 |
35 | 0 | - |
نقل از : Harrington and Minges |
اسفناج را می توان به طور دست پاش ، خطی و در سبزیکاری سطوح بزرگ با ماشین بذر پاشی کرد . فاصله ردیفها در کشتهای ردیفی بین 15 تا 25 سانتیمتر است . عرضه مداوم اسفناج به بازار تنها با کشت های چند مرحله ای که می توان تا 10 بار در سال انجام گیرد ، امکان پذیر است . مقدار بذر بستگی به نوع بذر ، جنس خاک و طریقه بذر پاشی دارد و بین 15 تا 40 کیلو گرم در هکتار متفاوت است . در شرایط نامناسب مثل زمستان و یا در اوایل بهار مقدار 10 کیلو به آن نیز اضافه می شود . . در کشتهای پر پشت حدود 60 کیلوگرم و در هلند حتی تا 90 کیلو گرم در هکتار نیز معمول است . بعضی از ماشین از ازمایشها حداکثر افزایش عملکرد محصول را تحت شرایط 100 کیلو گرم بذر و عمق کاشت بین 2 تا 4 سانتیمتر نشان می دهند .
عمق کاشت بذر اسفناج
عمق کاشت به سانتیمتر | تعداد بدر سبز شده (از 1000عدد بذر ) |
1 | 346 |
2 | 577 |
3 | 580 |
4 | 754 |
نقل از : کاشی 1363 |
زمان کاشت انواع بهاره در اواخر اسفند ماه ، انواع پاییزه در اواخر تابستان و انواع زمستانه در اواخر پاییز است . در سطوح بزرگ معمولاً پس از کاشت زمین را غلطک می زنند . دفع علفهای هرز با فوکا ، کولتیوار و یا با استفاده از علفکش های شیمیای صورت می گیرد . اسفناج احتیاج به آب فراوان دارد و باید در طول دوره ی رشد در زمین های خشک اقدام به آبیاری نمود . آبیاری علاوه بر اینکه مقدار محصول را افزایش می دهد ، گل دادن قبل از موعد گیاه را نیز به تأخیر می اندازد .
از بیماری های مهم اسفناج سفیدک دروغین (Pernospora farinose ) است . استفاده از ارقامی که مقاوم به این بیماری اند لازم و ضروری است . ترکیبات آلی فسفره برای مقابله با مگس چغندر (Pegomia hyoscyami) که لارو های آن در داخل برگهای اسفناج دالانهای مینوز (Minose) را می سازند مؤثر است . شته آفید وپروانه سفید کلم (Pieries brassica) نیز از دیگر آفات این گیاه است که می تواند در بعضی نقاط خسارتی ببار آورد .
برداشت اسفناج به این صورت است که زمانی گیاه 5 تا 6 برگه شد ، ابتداء مزرع را آبیاری کرده و پس از تبخیر رطوبت اضافی بوته را با ریشه از خاک بیرون می آورند و به همین صورت به بازار عرضه می کنند . در سطوح کوچک می توان دو یا سه مرحله از یک مزرعه برداشت کرد . در این صورت باید برگهای تحتانی را با دست یا چاقوی تیز بریده و برگهای کوچک وجوانه های مرکزی را به حال خود باقی گذاشت و پس از مدتی عمل چیدن برگهای بزرگ را تکرار کرد و به این ترتیب می توان در طول سال چند مرحله اسفناج برداشت کرد . تجمع نیترات معمولاً در دمبرگها زیاد است و بنابراین با چیدن برگهای بدون دمبرگ می توان اسفناجی با نیترات کمتری به بازار عرضه کرد .
در سطوح بزرگ از کمباین استفاده می شود . در این حالت پس از بریدن برگها آنها را در جایی انباشت کرده و بعداً به محل دسته بندی و یا به کارخانه حمل می کنند . اسفناج را معمولاً در اوایل روز برداشت می کنند . این عمل به حفظ کیفیت محصول می افزاید . عمل برداشت در زمان بارندگی و یا مواقعی که هنوز شبنم بر روی برگها نشسته است صورت نمی گیرد ، زیرا محصولی با کیفیت پایین و توأم با برگهای شکسته به دست می آید . مقدار محصول اسفناج حدود 15 تا 20 تن در هکتار و در بعضی از مواقع بین 35 تا 40 تن در هکتار است . { پیوست ، غلامعلی}
11- تناوب زراعی
اسفناج به علت مدت کوتاه دوره ی رویش ، سازگاری با دمای کم ، قدرت زیاد زمستان گذرانی و روز بلند بودن آن می توان به شکل های متفاوتی در تناوب زراعی قرار گیرد . این گیاه به عنوان مناسب ترین گیاه بعد لوبیای پا کوتاه (باقلا پاچ) ، نخود فرنگی و سیب زمینی زودرس قرار می گیرد ، ولی به عنوان گیاه ماقبل برای گیاهان دیگر دارای اهمیت زیادی نیست . به ویژه اگر برداشت آن مکانیزه باشد و عمل برداشت در زمین های خیس انجام گیرد (تخریب بافت خاک !) . از آنجایی که این گیاه طی دوره ی رویش به کودهای ازته زیادی نیاز دارد و از طرفی به علت کوتاه بودن دوره ی رویش نمی توان از آن به طور کامل استفاده کرد ، بنابراین پس از برداشت محصول ، مقدار زیادی کود ازته در زمین باقی می ماند که میتواند مورد استفاده ی گیاه بعدی قرار گیرد .{ پیوست ، غلامعلی }
تراکم و مقدار عملکرد اسفناج در 15 متر مربع
مقدار بذر (هکتار/ کیلو گرم) | عملکرد کل (کیلو گرم) | مقدار محصول قابل فروش | درصد بوته های به گل رفته |
20 | 7/18 | 7/17 | 2/24 |
40 | 9/24 | 4/21 | 37 |
60 | 30 | 8/24 | 8/40 |
80 | 6/32 | 2/27 | 5/44 |
100 | 7/32 | 3/27 | 40 |
150 | 2/32 | 9/26 | 7/40 |
نقل از : کاشی ، 1363 |